Khi cần chọn công ty kiểm toán, Quý khách nên kiểm tra bốn nhóm tiêu chí: tư cách pháp lý của công ty, năng lực của kiểm toán viên, kinh nghiệm phù hợp với loại hình doanh nghiệp và tính độc lập. Ngoài ra, phạm vi công việc, phí và thời gian cần được thoả thuận rõ bằng văn bản trước khi ký hợp đồng. Bài viết giúp Quý khách so sánh các công ty kiểm toán một cách có hệ thống.

Vì sao việc chọn công ty kiểm toán quan trọng?
Báo cáo kiểm toán được ngân hàng, cơ quan thuế, đối tác và công ty mẹ sử dụng. Nếu công ty kiểm toán không đủ năng lực hoặc không độc lập, báo cáo có thể không được chấp nhận, gây chậm trễ khi nộp hồ sơ hoặc phát sinh rủi ro pháp lý. Mức phí thấp nhất không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt nếu chất lượng công việc không được đảm bảo.
Tiêu chí 1: Tư cách pháp lý và giấy phép hoạt động
Trước tiên, hãy kiểm tra công ty có đăng ký hoạt động kiểm toán và được phép thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính theo quy định của pháp luật Việt Nam. Với doanh nghiệp có vốn nước ngoài hoặc doanh nghiệp niêm yết, cần xác nhận công ty đáp ứng điều kiện kiểm toán loại hình đó.
- Giấy đăng ký hoạt động kiểm toán còn hiệu lực
- Tên công ty, địa chỉ và người đại diện pháp luật khớp với hồ sơ đăng ký
- Phạm vi dịch vụ được phép thực hiện được ghi rõ
Nên lưu bản sao giấy đăng ký hoạt động trong hồ sơ và kiểm tra lại thông tin trước khi bắt đầu kiểm toán, vì thông tin đăng ký có thể thay đổi. Quý khách cũng nên hỏi ai chịu trách nhiệm soát xét chất lượng trong công ty và việc soát xét đó được lưu hồ sơ như thế nào.
Tiêu chí 2: Kiểm toán viên và năng lực chuyên môn
Chất lượng báo cáo phụ thuộc chủ yếu vào kiểm toán viên trực tiếp thực hiện. Quý khách có thể hỏi ai là trưởng nhóm, người ký báo cáo có chứng chỉ hành nghề kiểm toán hay không, và đội ngũ có kinh nghiệm với ngành nghề của doanh nghiệp hay không. Nếu doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đặc thù như xây dựng, bất động sản hay sản xuất, nên hỏi về kinh nghiệm thực tế với lĩnh vực đó.
Một cách kiểm tra thực tế là yêu cầu công ty sắp xếp một buổi làm việc ngắn với kiểm toán viên dự kiến phụ trách. Quý khách có thể hỏi họ đánh giá rủi ro như thế nào, làm việc với ban lãnh đạo ra sao và trình bày các vấn đề phát sinh thế nào. Câu trả lời cụ thể thường cho thấy năng lực thực tế rõ hơn bất kỳ tài liệu giới thiệu nào.
Tiêu chí 3: Kinh nghiệm theo loại hình doanh nghiệp
Mỗi loại hình có yêu cầu riêng. Công ty có vốn FDI thường cần báo cáo song ngữ và đối chiếu với gói báo cáo gửi công ty mẹ. Doanh nghiệp niêm yết cần quy trình kiểm soát chặt chẽ hơn. Doanh nghiệp xây dựng cần hiểu về quyết toán công trình và chi phí dự án. Quý khách nên hỏi công ty đã làm loại hình tương tự chưa, và yêu cầu mô tả cách họ xử lý một vấn đề phát sinh điển hình.

Tiêu chí 4: Tính độc lập và trách nhiệm nghề nghiệp
Kiểm toán viên phải độc lập với khách hàng. Quý khách nên hỏi công ty có đang cung cấp dịch vụ nào khác có thể ảnh hưởng đến tính độc lập không, và chính sách xử lý xung đột lợi ích ra sao. Ngoài ra, nên hỏi về cơ chế trách nhiệm nghề nghiệp và bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp của công ty.
Tiêu chí 5: Phạm vi, phí và thời gian
Đây là phần thường bị bỏ qua nhưng gây nhiều tranh cãi nhất khi triển khai. Hãy yêu cầu các công ty báo giá trên cùng một phạm vi công việc, để so sánh được công bằng.
| Tiêu chí | Câu hỏi nên đặt ra |
|---|---|
| Phạm vi công việc | Hợp đồng liệt kê rõ báo cáo nào, kỳ nào, thủ tục nào; có loại trừ gì không? |
| Phí | Báo giá có tách bạch các khoản phát sinh không, và điều kiện phát sinh là gì? |
| Thời gian | Có mốc thời gian cụ thể gắn với hạn nộp báo cáo không? |
| Trao đổi | Ai là đầu mối liên lạc, và có buổi họp với ban lãnh đạo trước khi phát hành báo cáo không? |
| Ngôn ngữ | Báo cáo có thể làm song ngữ không, nếu công ty mẹ yêu cầu? |
Hãy yêu cầu công ty ghi rõ bằng văn bản điều gì xảy ra nếu phạm vi thay đổi trong quá trình làm việc, gồm cách định giá và phê duyệt công việc phát sinh. Điều này giúp tránh tranh cãi sau này và giữ hai bên cùng hướng tới một kết quả.
Những sai lầm thường gặp khi chọn công ty kiểm toán
Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn không phải vì công ty kiểm toán kém, mà vì quá trình lựa chọn chưa đủ kỹ. Một số sai lầm thường gặp:
- Chỉ so sánh báo giá mà không so sánh phạm vi công việc, khiến các báo giá không cùng một chuẩn.
- Ký hợp đồng trước khi kiểm tra tư cách pháp lý và người sẽ ký báo cáo.
- Không hỏi về loại báo cáo cần làm, ví dụ báo cáo song ngữ hoặc báo cáo theo chuẩn quốc tế, nên phát sinh chi phí về sau.
- Chuyển hồ sơ muộn, khiến thời gian kiểm toán bị ép sát hạn nộp.
- Bỏ qua việc trao đổi về ý kiến kiểm toán dự kiến, dẫn đến bất ngờ khi báo cáo phát hành.
Để tránh các vấn đề này, nên thống nhất lịch làm việc ngay từ đầu và yêu cầu các mốc kiểm tra trung gian.
Quy trình làm việc với DAVA
- Trao đổi ban đầu để hiểu loại hình, quy mô và mục đích sử dụng báo cáo.
- Thống nhất phạm vi, phí và thời gian bằng văn bản.
- Chuẩn bị hồ sơ theo danh mục đã thoả thuận.
- Thực hiện kiểm toán và trao đổi các vấn đề phát sinh với ban lãnh đạo.
- Phát hành báo cáo và hướng dẫn cách sử dụng báo cáo với các bên liên quan.
Tình huống thường gặp khi đổi hoặc chọn công ty kiểm toán
Doanh nghiệp đổi công ty kiểm toán giữa năm
Cần bàn giao hồ sơ kiểm toán kỳ trước và trao đổi về số dư đầu kỳ. Công ty mới nên xem lại báo cáo kỳ trước để hiểu các điểm đã được nêu và cách xử lý.
Công ty mẹ yêu cầu báo cáo theo chuẩn quốc tế
Nếu báo cáo cần chuyển đổi sang chuẩn quốc tế, hãy hỏi công ty kiểm toán đã làm việc này chưa. Quý khách có thể đọc thêm về chuyển đổi và kiểm toán theo IFRS tại Việt Nam.
Doanh nghiệp nhỏ có ít chứng từ
Quý khách nên trao đổi trước về mức độ hồ sơ hiện có. Một số khoản mục có thể cần thêm thủ tục thay thế, và điều này ảnh hưởng đến phạm vi và phí công việc.
Doanh nghiệp đang chuẩn bị hồ sơ vay vốn
Ngân hàng thường yêu cầu báo cáo kiểm toán trong hồ sơ vay. Nếu cần báo cáo trước một thời điểm nhất định, nên chọn công ty kiểm toán sớm để kịp tiến độ hồ sơ vay, và hỏi rõ công ty có thể ra báo cáo trước hạn đó không.

Vì sao chọn DAVA?
DAVA (Định giá AV) thuộc Công ty TNHH Hãng Định Giá và Kiểm Toán Châu Á (AAVC). Đội ngũ của DAVA có hơn 15 năm thẩm định giá bất động sản, doanh nghiệp và máy móc thiết bị, đã từng làm việc với toà án, cơ quan nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp. Khi việc kiểm toán liên quan đến giá trị tài sản, góc nhìn thẩm định giá giúp đối chiếu và làm rõ các khoản mục. Trụ sở tại TP.HCM, Hà Nội và Đà Nẵng.
Để tham khảo thêm về quy trình và hồ sơ kiểm toán, Quý khách có thể xem doanh nghiệp nào bắt buộc kiểm toán báo cáo tài chính và hạn nộp báo cáo tài chính đã kiểm toán.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chọn công ty kiểm toán có báo giá thấp nhất không?
Không nên quyết định chỉ dựa vào giá. Hãy so sánh phạm vi công việc, kinh nghiệm và phương án làm việc. Báo giá thấp nhưng phạm vi không rõ có thể phát sinh chi phí về sau.
Làm sao biết công ty kiểm toán có đủ điều kiện hoạt động?
Quý khách nên yêu cầu công ty cung cấp giấy đăng ký hoạt động và đối chiếu thông tin với cơ quan có thẩm quyền. Đây là bước cơ bản trước khi ký hợp đồng.
Cần chuẩn bị gì để so sánh các công ty kiểm toán?
Hãy chuẩn bị báo cáo tài chính kỳ gần nhất, danh sách loại hình hoạt động, yêu cầu về ngôn ngữ và thời hạn nộp báo cáo. Gửi cùng một bộ thông tin cho các công ty để báo giá có thể so sánh được.
Công ty kiểm toán có làm được báo cáo song ngữ không?
Tuỳ công ty. Quý khách nên hỏi trước khi ký hợp đồng và ghi rõ trong phạm vi công việc. DAVA có thể chuẩn bị hồ sơ song ngữ tuỳ phạm vi.
Thời gian kiểm toán thường kéo dài bao lâu?
Thời gian phụ thuộc quy mô, độ đầy đủ của hồ sơ và mốc hạn nộp. Doanh nghiệp chuẩn bị tốt từ đầu thường rút ngắn được thời gian trao đổi.
Kết luận
Chọn công ty kiểm toán là quyết định ảnh hưởng đến độ tin cậy của báo cáo trong nhiều năm. Hãy kiểm tra tư cách pháp lý, năng lực kiểm toán viên, kinh nghiệm theo loại hình, tính độc lập và phạm vi, phí, thời gian bằng văn bản. Nếu cần trao đổi cụ thể về hồ sơ của doanh nghiệp, Quý khách có thể liên hệ DAVA.
Cần trao đổi về ý kiến kiểm toán hoặc kiểm toán báo cáo tài chính? Liên hệ DAVA:
- Hotline / Zalo: 0945 009 002
- Hotline / Zalo: 0906 915 002
- Điện thoại: 028 6674 3333
- Email: voan.sgg@gmail.com
- Zalo OA: https://zalo.me/4259407728989141071




