Trong thời đại mà công nghệ, sáng tạo và mạng lưới quan hệ trở thành cốt lõi phát triển của doanh nghiệp, khái niệm "định giá vô hình" đang dần trở nên không thể thiếu trong hoạt động thẩm định giá và pháp lý doanh nghiệp. Tuy nhiên, tại Việt Nam, hệ thống pháp luật vẫn chủ yếu xoay quanh tài sản hữu hình hoặc tài sản pháp lý đã xác lập quyền sở hữu rõ ràng. Điều này đang tạo ra khoảng trống pháp lý lớn, đặc biệt trong môi trường khởi nghiệp – nơi mà giá trị cốt lõi nhiều khi nằm ở chất xám, công sức và mối quan hệ cá nhân.
Định giá tài sản vô hình (mh)
Góp công, góp trí – nhưng không được góp vốn?
Không ít doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam được hình thành từ mô hình hợp tác giữa người có ý tưởng, người có công nghệ, người có mối quan hệ và người có vốn tài chính. Trong đó, những người bỏ công sức, trí tuệ và kết nối xã hội thường đóng vai trò quan trọng không kém gì người đầu tư tài chính.
Tuy nhiên, khi doanh nghiệp bước vào giai đoạn gọi vốn, phân chia cổ phần hoặc phát sinh tranh chấp nội bộ, nhóm sáng lập không đứng tên tài sản thường bị gạt khỏi quyền sở hữu. Lý do là pháp luật hiện hành chưa công nhận "giá trị vô hình" như công sức, kỹ năng, uy tín hay mạng lưới quan hệ là một loại tài sản góp vốn hợp lệ.
Pháp luật hiện hành: Vẫn đóng khung khái niệm tài sản
Theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2020, tài sản góp vốn chỉ được công nhận nếu thuộc các dạng như: tiền mặt, vàng, quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ, bí quyết kỹ thuật và các tài sản có thể định giá được bằng đồng Việt Nam. Khái niệm này rõ ràng thiên về những tài sản vật chất hữu hình hoặc đã được pháp lý hóa đầy đủ.
Tương tự, Bộ luật Dân sự 2015 cũng định nghĩa tài sản theo cách truyền thống gồm: vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Dù có mở rộng ở phần "quyền tài sản", nhưng phạm vi vẫn còn quá hẹp để bao hàm các yếu tố vô hình như kỹ năng lao động, sự uy tín cá nhân, hay mạng lưới quan hệ xã hội – những giá trị vô hình nhưng lại có sức ảnh hưởng to lớn đến thành bại của doanh nghiệp.
Thẩm định giá vô hình(mh)
Khi công sức và uy tín bị bỏ rơi trong pháp lý
Trong thực tiễn, không ít tranh chấp đã nảy sinh khi một bên cho rằng mình là người sáng lập, đã cống hiến công sức xây dựng nền móng cho doanh nghiệp nhưng lại không được thừa nhận quyền sở hữu do không góp vốn bằng tài sản hữu hình.
Điển hình là một bản án dân sự tại TP.HCM năm 2019, trong đó Tòa tuyên rõ: “Công sức cá nhân không thể làm căn cứ xác định quyền sở hữu cổ phần, trừ khi có thỏa thuận bằng văn bản được các thành viên công ty công nhận.” Điều này cho thấy một lỗ hổng pháp lý lớn trong việc bảo vệ giá trị vô hình, và khiến người góp công rơi vào thế yếu, dù họ có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành doanh nghiệp.
Khung pháp lý cần linh hoạt hơn với giá trị vô hình
Trong nền kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo, giá trị của một doanh nghiệp không chỉ nằm ở vốn đầu tư tài chính hay máy móc thiết bị. Những gì vô hình nhưng thiết yếu – như đội ngũ nhân sự, tầm ảnh hưởng, danh tiếng cá nhân và khả năng mở rộng mạng lưới – mới chính là yếu tố then chốt quyết định sức sống của doanh nghiệp.
Tại các quốc gia có môi trường khởi nghiệp phát triển như Mỹ, Singapore, Israel, khái niệm “sweat equity” – tức cổ phần đổi bằng công sức thay vì tiền bạc – đã được thừa nhận và áp dụng rộng rãi. Pháp luật các nước này không tự động công nhận mọi giá trị vô hình là tài sản góp vốn, nhưng tạo hành lang pháp lý để các bên thỏa thuận, định giá, phân chia và được bảo vệ nếu có tranh chấp.
Việt Nam cần “cú huých” chính sách để công nhận định giá vô hình
Việt Nam không cần ngay lập tức luật hóa toàn bộ khái niệm tài sản vô hình. Tuy nhiên, việc mở ra cơ chế linh hoạt để các bên có thể ghi nhận công sức, kỹ năng và mối quan hệ là điều cần thiết. Điều này sẽ giúp:
Thúc đẩy môi trường khởi nghiệp phát triển lành mạnh, minh bạch
Hạn chế các tranh chấp nội bộ kéo dài
Tạo ra hệ sinh thái đầu tư công bằng, công nhận đúng vai trò của từng người đóng góp
Nâng cao hiệu quả thẩm định giá khi đánh giá toàn diện giá trị doanh nghiệp
Ba kiến nghị từ thực tiễn định giá vô hình
Thừa nhận giá trị góp vốn vô hình nếu có thỏa thuận và định giá hợp lệ. Tức là công sức, uy tín, kỹ năng có thể trở thành "tài sản góp vốn đặc biệt" nếu được xác lập bằng văn bản, có sự đồng thuận giữa các bên.
Áp dụng rộng rãi cơ chế vesting (phân bổ cổ phần theo thời gian và KPI công việc). Điều này giúp bảo vệ quyền lợi của người góp công và giảm rủi ro cho doanh nghiệp trong trường hợp thành viên sáng lập rút lui sớm.
Xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp riêng biệt cho trường hợp góp vốn phi tài sản. Trọng tâm của cơ chế này là xác minh sự tồn tại và tính hợp pháp của thỏa thuận giữa các bên, thay vì đòi hỏi chứng cứ vật chất.
Hãng Định giá và Kiểm toán Châu Á đơn vị thẩm định giá quản lý bởi bộ tài chính. Đặc biệt trong 100 đơn vị thẩm định giá tại Việt Nam, là đơn vị duy nhất xây dựng bảng giá đất thị trường toàn quốc lên trên website https://dinhgiaav.com/map/. tại đây mọi người có thể vào kiểm tra giá bất động sản toàn quốc trong vòng 1 phút, tính toán được giá đất, giá công trình cực kỳ nhanh chóng và miễn phí
Bản đồ giá đất (mh)
Tương lai của định giá vô hình tại Việt Nam
Để bắt kịp xu hướng phát triển toàn cầu và hỗ trợ cộng đồng khởi nghiệp, định giá vô hình cần được xem như một lĩnh vực chuyên biệt trong hoạt động thẩm định giá. Các đơn vị tư vấn, định giá chuyên nghiệp nên đóng vai trò trung lập trong việc xác định giá trị những đóng góp vô hình – từ khả năng sáng tạo, uy tín thương hiệu cá nhân, đến mạng lưới kết nối xã hội.
Công ty Thẩm định giá Châu Á, với kinh nghiệm thực tiễn và am hiểu sâu về thị trường tài sản, sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp và nhà đầu tư trong việc thẩm định và ghi nhận những giá trị vô hình – một phần thiết yếu làm nên giá trị thật của bất kỳ tổ chức nào trong thời đại số.
Nguồn: Công ty TNHH Hãng Định Giá và Kiểm Toán Châu Á
SĐT: 028 6674 3333 -0945 009002 (Mr. Ẩn- P.TGĐ)
Website: https://dinhgiaav.com/
Địa chỉ: 6-8 Phan Huy Thực, phường Tân Kiểng, Quận 7, TP.HCM
https://maps.app.goo.gl/Xj2bH7djxmCxJYjv6?g_st=iz
https://www.facebook.com/thamdinhgiachaua
